Dagsetning:
Flóttamenn – hverjir eru þeir?
Flóttamaður er sá sem flýr land sitt og er utan heimalands síns “af ástæðuríkum ótta við að verða ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar í sérstökum félagsmálaflokkum eða stjórnmálaskoðana, og getur ekki, eða vill ekki, vegna slíks ótta, færa sér í nyt vernd þess lands” og getur þess vegna ekki eða vill ekki fara aftur þangað.
Um réttarstöðu flóttamanna í
flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna frá 1951
1. Hvernig er flóttamönnum veitt vernd?
Undir venjulegum kringumstæðum eiga ríki að standa vörð um grundvallarmannréttindi borgaranna og öryggi þeirra. Þegar almennir borgarar leggja á flótta, missa þeir þessa vernd sem yfirvöld veita. Meginhlutverk Flóttamannastofnunarinnar á sviði alþjóðlegrar verndar fyrir flóttamenn er að tryggja að einstök ríki viðurkenni þá skyldu sína að veita flóttamönnum og hælisleitendum vernd og að þau uppfylli þessa skyldu sína. Flóttamannastofnunin er ekki yfirþjóðleg stofnun og getur þess vegna ekki yfirtekið þær skuldbindingar sem ríkisstjórnir hafa. Ekki er löglegt ef ríki neyða flóttamenn til að snúa til baka til landsvæðis þar sem þeim er hætta búin. Ríki hafa heldur ekki rétt til að mismuna flóttamönnum, þ.e. að meðhöndla þá verr en aðra borgara landsins.
Til baka
2. Hvaða réttindi hafa flóttamenn?
Flóttamaður á rétt á að fá hæli, þ.e. að öðlast öruggan griðarstað. Í alþjóðlegri vernd felst þó meira en að fólk sé verndað gegn líkamlegu ofbeldi. Flóttamenn eiga að njóta a.m.k. sömu réttinda og fá a.m.k. sömu aðstoð og allir aðrir útlendingar sem hafa dvalarleyfi í viðkomandi landi. Þetta á við um tjáningarfrelsi þeirra, ferðafrelsi og að enginn má verða fyrir pyndingum eða vanvirðandi meðferð. Einnig á það sama við um efnahagsleg og félagsleg réttindi. Flóttamenn eiga að hafa aðgang að læknisþjónustu og menntun og þeir eiga að hafa rétt til atvinnu. Stundum kemur fyrir að mjög margir flóttamenn koma óvænt til einhvers lands og leita þar eftir vernd og þá getur ríkisstjórn landsins e.t.v. ekki strax veitt þeim aðstoð. Þá geta Flóttamannastofnunin og aðrar alþjóðastofnanir lagt hönd á plóginn með því útvega fjármagn og ýmsar lífsnauðsynjar, húsaskjól, verkfæri, menntun og læknisþjónustu. Flóttamannastofnunin aðstoðar einnig flóttamenn svo að þeir geti staðið á eigin fótum með því að veita þeim starfsþjálfun og stuðning við að komast í launaða vinnu.
Til baka
3. Hvaða skyldur hafa flóttamenn?
Flóttamönnum ber að fylgja lögum og reglum í því landi sem veitt hefur þeim viðtöku.
Til baka
4. Hver ákveður hverjir teljast flóttamenn?
Yfirvöld í hverju landi bera ábyrgð á því að koma upp kerfi til að leggja mat á hverjir þurfa á hæli að halda. Flóttamannstofnunin getur boðið yfirvöldum ráð og leiðbeiningar um hvernig eigi að meðhöndla hælisumsóknir og stofnunin fylgist einnig með því hvernig einstök ríki framfylgja flóttamannasamningnum frá 1951. Flóttamannastofnunin mælir með að meðferð umsókna taki stuttan tíma og að hún sé bæði sveigjanleg og í anda mannúðar. Einnig hvetur stofnunin til að því sé sýndur skilningur að erfitt getur verið fyrir fólk að sanna að það hafi orðið fyrir ofsóknum. Framkvæmdanefnd stofnunarinnar, þar sem fulltrúar 61 aðildarríkis eiga sæti, gefur út leiðbeiningar sem ekki eru bindandi. Í handbók stofnunarinnar, “um málsmeðferð og skilyrði fyrir ákvörðunum um réttarstöðu flóttamanna” er að finna leiðbeinandi túlkun á flóttamannasamningnum frá 1951. Þau ríki, sem ekki eru aðilar að alþjóðasamningum um flóttamenn, geta óskað eftir aðstoð Flóttamannastofnunarinnar og stofnunin getur þá séð um afgreiða hælisumsóknir og veitt vernd og aðstoð.
Til baka
5. Teljast þeir til flóttamanna sem flýja stríð eða sambærilegar aðstæður, hungursneyð eða þjóðernisátök?
Í flóttamannasamningnum frá 1951, sem er mikilvægasti alþjóðasamningurinn á sviði flóttamannaréttar, er ekki fjallað sérstaklega um almenna borgara sem flýja stríðsátök þrátt fyrir að á síðustu áratugum hafi flestir flóttamenn flúið vegna borgarastyrjalda og ofbeldis í kjölfar þjóðernis- eða trúardeilna. Þrátt fyrir þetta lítur Flóttamannastofnunin svo á, að þeir sem flýja af þessum sökum, teljist flóttamenn ef yfirvöld vilja ekki eða geta ekki veitt þeim vernd. Samningar sem ná til ákveðinna landsvæða styðja þetta álit Flóttamannastofnunarinnar, t.d. samningurinn sem gerður var á vegum Einingarsamtaka Afríku og Cartagena-yfirlýsingin, sem á við um Mið- og Suður-Ameríku. Ýmis ríki, aðallega í Evrópu, telja að almennir borgarar sem flýja stríðsátök eigi ekki rétt á að vera viðurkenndir sem flóttamenn. Það sama á við um almenna borgara sem flýja vegna þess að þeir óttast ofsóknir af hendi vopnaðra sveita sem ekki eru á vegum ríkisins, t.d. uppreisnarhópa eða hersveita sem skipaðar eru almennum borgurum. Flóttamannastofnunin telur að þegar ákvarðað er hvort fólk fái hæli skipti ekki megin máli hverjir standi að baki ofsóknum. Stofnunin telur að fremur ráði úrslitum hvort að fólk þurfi á alþjóðlegri vernd að halda vegna þess að það njóti hennar ekki í heimalandi sínu.
Til baka
6. Hver aðstoðar fólk á vergangi í eigin landi?
Fólk á vergangi í eigin landi yfirgefur heimili sín oft af sömu ástæðum og aðrir flóttamenn, en fólk á vergangi er áfram innan landamæra heimalands síns og lög þess lands gilda þess vegna um það. Flóttamannastofnunin hefur ekki sérstakt umboð til að aðstoða þá sem eru á vergangi í eigin landi en þrátt fyrir það veitir hún mörgum milljónum þeirra aðstoð þegar neyðarástand ríkir. Talið er að á milli 20 og 25 millj. manna séu á vergangi í eigin landi og Flóttamannastofnunin getur ekki aðstoðað allan þennan fjölda. Stofnunin getur aðstoðað fólk á vergangi ef fram koma tilmæli frá aðalritara Sameinuðu þjóðanna eða allsherjarþinginu en aðeins ef viðkomandi ríki gefur samþykki sitt. Á síðustu árum hefur það gerst í Miðausturlöndum, í Afríku og í Afganistan.
Til baka
7. Þarf alltaf að leggja mat á umsókn hvers og eins um hæli?
Sá, sem sækir um hæli, þarf yfirleitt að leiða líkur að því að hann hafi ástæðuríkan ótta við að verða ofsóttur. Þegar mjög mikið af fólki leggur á flótta, eins og t.d. í Kósovó eða á svæðinu við stóru vötnin í Mið-Afríku, er ekki hægt að fjalla um umsóknir um hæli frá hverjum og einum. Þegar aðstæður eru þannig – og sér í lagi þegar allir í hópnum flýja af sömu ástæðum – getur verið eðlilegt að meta hvort allir í hópnum eigi rétt á hæli í stað þess að fjalla um mál hvers og eins. Þegar þannig er ástatt er litið svo á að sérhver almennur borgari á flótta sé flóttamaður þangað til að annað kemur í ljós.
Til baka
8. Hvernig getur Flóttamannastofnunin gert greinarmun á flóttamönnum og fólki sem yfirgefur land sitt af fjárhagsástæðum?
Þeir sem yfirgefa land sitt af fjárhagsástæðum gera það yfirleitt af fúsum og frjálsum vilja til þess að skapa sér betri framtíð annars staðar. Ef þeir ákveða að snúa til baka til heimalandsins, njóta þeir að öllu jöfnu verndar þess lands. Flóttamenn flýja vegna þess að þeim stendur ógn af ofsóknum og þeir geta ekki snúið heim því þar eru þeir ekki öruggir.
Til baka
9. Er hægt að senda fólk til baka ef það telst ekki til flóttamanna?
Þegar umsókn um hæli hefur fengið rétta málsmeðferð og niðurstaðan er sú, að viðkomandi þurfi ekki á alþjóðlegri vernd að halda, er hann nokkurn veginn í sömu aðstöðu og aðrir útlendingar sem eru án dvalarleyfis. Þess vegna er hægt að senda hann úr landi. Hins vegar hefur Flóttamannastofnunin bent á að þeir, sem koma frá löndum þar sem geisa vopnuð átök eða mikið er um ofbeldi, þurfi einnig á vernd að halda. Stofnunin hvetur einnig til þess að hælisleitendur sem er neitað um hæli geti fengið umsókn sína tekna fyrir öðru sinni áður en þeir eru sendir úr landi.
Til baka
10. Getur sá sem neitar að gegna herþjónustu talist flóttamaður?
Öll ríki hafa rétt til að krefjast þess af ríkisborgurum sínum að þeir vopnist ef neyðarástand ríkir í landinu. Hins vegar hafa borgararnir einnig rétt til að neita að bera vopn af samviskuástæðum. Sá sem neitar að gegna herþjónustu getur fengið viðurkenningu sem flóttamaður ef stjórnvöld taka ekki tillit til samviskuástæðna hans eða ef stríðsátök ganga í berhögg við alþjóðareglur og hann óttast að verða fyrir ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana sinna eða af öðrum ástæðum.
Til baka
11. Getur afbrotamaður talist flóttamaður?
Afbrotamaður, sem hefur verið dæmdur fyrir brot sitt og gætt hefur verið réttaröryggis við málsmeðferðina, er ekki endilega flóttamaður þó að hann flýji land sitt til að komast hjá fangelsisvist. Hins vegar getur fólk fengið réttarstöðu flóttamanns þó að það hafi verið ákært fyrir afbrot sem tengist ekki stjórnmálastarfi (hvort sem það er sekt eða saklaust), ef það er samtímis ofsótt vegna þátttöku sinnar í stjórnmálum eða af öðrum ástæðum. Þar að auki geta þeir, sem eru dæmdir fyrir afbrot sem tengjast þátttöku í stjórnmálum, verið flóttamenn.
Til baka
12. Getur stríðsglæpamaður talist flóttamaður?
Þeir, sem hafa verið viðriðnir stríðsglæpi eða brot gegn þjóðarétti og mannréttindum, þar á meðal hryðjuverk, eiga ekki rétt á þeirri vernd sem flóttamönnum er veitt. Þegar mjög margt fólk leggur á flótta getur verið erfitt að vita hverjir eru grunaðir um alvarleg mannréttindabrot og hverjir eru svokallaðir “bona fide” flóttamenn (þeir sem hafa flúið í góðri trú). Þetta getur verið sérstaklega erfitt fyrir stofnun eins og Flóttamannastofnunina, sem hvorki hefur lögreglu- né dómsvald. Á síðasta áratug voru t.d. vel þekktir stríðsglæpamenn frá Rúanda í hinum gríðarstóru flóttamannabúðum sem komið var upp í nágrannalöndum Rúanda. Áhrifaríkasta lausnin á þessu vandamáli er að styðja ráðstafanir eins og alþjóðadómstólana fyrir Rúanda og fyrrum Júgóslavíu – til að tryggja að stríðsglæpamenn séu dregnir fyrir dómstóla. Flóttamannastofnunni ber skylda til veita áðurnefndum dómstólum upplýsingar sem teljast mikilvægar og einnig viðeigandi stofnunum á vegum Sameinuðu þjóðanna. Stofnunin þarf jafnframt að hafa að leiðarljósi að upplýsingar, sem flóttamenn veita í trúnaði starfsfólki hennar á vettvangi, verður að fara með af varfærni.
Til baka
13. Getur hermaður talist flóttamaður?
Flóttamenn eru almennir borgarar. Ekki er hægt að líta svo á að sá sé flóttamaður sem heldur áfram að taka þátt í vopnuðum átökum eftir að hann sest að í hælislandinu.
Til baka
14. Geta konur talist flóttamenn ef þær eiga ofsóknir á hættu vegna þess að þær vilja ekki fylgja siðum og venjum í samfélaginu?
Konur, rétt eins og karlmenn, geta orðið fyrir ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana, þjóðernis eða trúarbragða. Konur, sem flýja vegna mismununar eða alvarlegra ofsókna sökum þess að þær vilja ekki laga sig að ströngum siðum og venjum í samfélaginu, geta verið viðurkenndar sem flóttamenn. Ofsóknir sem þessar geta verið af völdum opinberra yfirvalda eða þær geta verið að völdum einkaaðila þegar ríkisvaldið veitir ekki borgurunum fullnægjandi vernd. Kynferðislegt ofbeldi, eins og nauðgun, getur jafngilt ofsóknum. Með mismunun er í þessu samhengi átt við áreitni sem að stórlega skaðar viðkomandi. Kona, sem óttast að verða fyrir árás vegna þess að hún neitar að klæðast chador (sjali sem hylur höfuðið) eða einhverjum öðrum fatnaði, eða vegna þess að hún vill sjálf velja sér eiginmann og lifa sjálfstæðu lífi, getur talist flóttamaður. Árið 1984 ákvað Evrópuþingið að konur, sem verða fyrir grimmilegri eða ómannúðlegri meðferð vegna þess að þær fylgja ekki ríkjandi siðum í samfélaginu, eru taldar tilheyra sérstökum þjóðfélagshópi þegar fjallað er um umsóknir þeirra um hæli. Yfirvöld í Bandaríkjunum og Kanada hafa sett fram ítarlegar leiðbeiningar um hvernig eigi að leggja mat á kynbundnar ofsóknir og þróunin hefur verið svipuð í Hollandi, Sviss og Þýskalandi. Yfirvöld sem fara með innflytjendamál í Svíþjóð – Migrationsværket – settu fram sérstakar leiðbeiningar í mars 2001 um hvernig eigi að uppfylla þá sérlegu þörf fyrir vernd, sem konur á meðal hælisleitenda, geta haft.
Til baka
15. Getur kona talist flóttamaður ef hún óttast að hún sjálf eða börn hennar verði umskorin?
Í Frakklandi, Hollandi, Kanada og Bandaríkjunum hafa yfirvöld ákveðið að líta svo á að umskurður teljist til kynbundinna ofsókna og að hægt sé að veita réttarstöðu flóttamanns vegna hans. Í einu tilviki var kona viðurkennd sem flóttamaður vegna þess að hún óttaðist ofsóknir í heimalandi sínu þegar hún neitaði að láta umskera dóttur sína.
Til baka
16. Getur sá talist flóttamaður sem óttast ofsóknir vegna kynhneigðar sinnar?
Samkynhneigðir geta átt rétt á því að vera viðurkenndir sem flóttamenn vegna ofsókna sem þeir verða fyrir vegna þess að þeir tilheyra sérstökum þjóðfélagshópi. Að mati Flóttamannastofnunarinnar ber að veita þeim stöðu flóttamanns sem eiga á hættu að verða fyrir ofbeldi, ómannúðlegri meðferð eða alvarlegri mismunun vegna samkynhneigðar, ef ríkisstjórnin í viðkomandi landi getur ekki, eða vill ekki, veita þeim vernd.
Til baka
17. Hvað er tímabundin vernd?
Ríki veita stundum “tímabundna vernd” þegar mjög margir flóttamenn í neyð koma til einhvers lands. Þetta gerðist upp úr 1990 þegar stríðsátökin í fyrrum Júgóslavíu og seinna í Kósovó reyndu mjög á ýmsar opinberar stofnanir sem sáu um að taka á móti fólki sem leitaði hælis. Þá var hægt að flytja fólk í öruggt skjól í öðrum löndum án þess að því væri lofað hæli til frambúðar. “Tímabundin vernd” getur þannig við vissar aðstæður verið til hagsbóta fyrir bæði ríkisstjórnir og hælisleitendur. Hún kemur til viðbótar við þá vernd sem venjulega er veitt. Hins vegar kemur hún ekki í staðinn fyrir þá vernd sem kveðið er á um í flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, þ.m.t. réttarstöðu flóttamanns sem er skilgreind í samningnum. Ekki ber að framlengja tímabundna vernd og telur Flóttamannastofnunin að þeir sem njótta þessarar verndar eigi rétt á að fá stöðu flóttamanns þegar hæfilegur tími er liðinn. Ef þeim er neitað um stöðu flóttamanns, eiga þeir samt sem áður að fá að vera áfram í hælislandinu þangað til að þeir geta snúið heim án þess að lenda í hættu.
Til baka
18. Hvað gerir Flóttamannastofnunin til þess að verja flóttamenn fyrir ofbeldi?
Eldra fólk, konur og börn sem eru flóttamenn, verða oft fyrir ofbeldi. Einkum og sér í lagi eru nauðganir algengar þegar ofsóknir eiga sér stað. Þetta á við þegar fjölskyldur eru reknar á flótta frá heimilum sínum og einnig vegna þess að almennir borgarar eru æ oftar gerðir að skotmarki í átökum á milli einstakra hópa. Almennir borgarar geta átt á hættu að verða fyrir kynferðislegu ofbeldi af hálfu embættismanna, íbúanna þar sem þeir dvelja, eða af hálfu annarra flóttamanna, bæði á meðan þeir eru á flótta og þegar þeir koma til þess lands sem veitir þeim viðtöku. Starfsfólk, sem vinnur á vettvangi á vegum Flóttamannastofnunarinnar, reynir að bæta aðstæðurnar og koma í veg fyrir ofbeldi sem þetta. Stofnunin býður þeim aðstoð sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi og er unnið að því að koma lögum yfir þá sem beita ofbeldi, t.d. með því að hinir grunuðu séu leiddir fyrir rétt. Fyrirbyggjandi aðgerðir geta einnig falist í að bæta aðstæður í flóttamannabúðum, bæði skipulag þeirra og stjórnsýslu. T.d. er hægt að hafa ljós kveikt á nóttunni í flóttamannabúðum og að flóttamennirnir sjálfir fari eftirlitsferðir um svæðið á nóttunni til að auka öryggi þeirra sem eru í búðunum.
Til baka
19. Geta flóttamenn sótt um að verða sendir til einhvers annars lands?
Að öllu jöfnu er það ekki hægt. Þó er tekið tillit til þess að sameina fjölskyldur svo að flóttamenn geta sótt um að verða sendir til annars lands ef nánustu fjölskyldu þeirra er þar að finna.
Til baka
20. Hver er stefna Flóttamannastofnunarinnar í málefnum kvótaflóttamanna sem setjast að í þriðja landi?
Varanleg lausn fyrir flóttamenn er að snúa til baka til heimalandsins af fúsum og frjálsum vilja og það er sú lausn sem er ákjósanlegust fyrir flesta. Margir geta þó ekki snúið til baka vegna þess að þeim hefur verið hótað ofsóknum eða vegna annarra ástæðna og sumir geta heldur ekki fengið varanlega búsetu í landinu sem fyrst veitti þeim hæli. Þá getur eina lausnin verið að þessir flóttamenn fái að setjast að annars staðar, þ.e. í þriðja landi.
Til baka
21. Hvaða lönd taka við kvótaflóttamönnum?
Einungis örfá ríki á meðal 189 aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna hafa ákveðið að taka reglulega við ákveðnum fjölda af flóttamönnum, þ.e. að hafa árlegan kvóta fyrir hversu marga flóttamenn þau taki við. Þetta eru Ástralía, Bandaríkin, Danmörk, Finnland, Holland, Kanada, Noregur, Nýja-Sjáland og Svíþjóð. Önnur ríki fjalla um umsóknir frá Flóttamannastofnuninni eftir því sem tilefni gefst til. Þau fara þá aðallega eftir því hvort að um sé að ræða að sameina fjölskyldur eða hvort að flóttamennirnir þekki til menningar í landinu.
Til baka
22. Hvers vegna nýtir Flóttamannastofnunin stundum ekki kvótana?
Ríkisstjórnirnar, sem eiga í hlut, eru ekki alltaf tilbúnar til að laga kvótana að þeim þörfum sem eru fyrir hendi en þær breytast stöðugt. Ríkin ákveða kvóta og velja af hvaða þjóðerni flóttamennirnir eigi að vera, oft eftir óskum innlendra hagsmunahópa. Þau ríki, sem taka við kvótaflóttamönnum, geta einnig hafnað umsóknum frá fólki sem er mjög slæmt til heilsunnar. Þau geta einnig hafnað fjölskyldum sem þarfnast mikillar félagslegrar aðstoðar eða læknisaðstoðar eða ef þær eru taldar eiga erfitt með að aðlagast öðru samfélagi fljótt og vel. Þó að mörg ríki taki á móti fólki sem á við ýmiss konar vanda að stríða, vilja yfirleitt flest ríki taka á móti vel menntuðum flóttamönnum sem hafa sterk tengsl við fjölskyldu sína og menningu, eða fjölskyldur sem ekki hafa sundrast og geta sennilega aðlagast fljótt á nýjum stað. Ekki er víst að þeir, sem Flóttamannastofnunin reynir að koma fyrir í nýju landi, séu alltaf úr þess konar fjölskyldum, enda þótt þeir hafi mikla þörf fyrir vernd í nýju landi.
Til baka
23. Hvernig geta ólögráða börn án fylgdarmanns komist aftur til fjölskyldna sinna?
Ólögráða börn án fylgdarmanns teljast þau börn sem hafa orðið viðskila við báða foreldra sína og enginn hefur forræði yfir samkvæmt lögum eða venjum. Mjög misjafnt er hversu mörg börn eru án fylgdarmanns. Oft er um að ræða 2 – 5% af öllum flóttamönnum og í nýlegri rannsókn á vegum Flóttamannastofnunarinnar var talið að 4% af öllum hælisleitendum í Evrópu væru ólögráða börn án fylgdarmanns. Flóttamannastofnunin reynir með öðrum stofnunum og samtökum að vita deili á börnunum, skrá þau og leita að foreldrum þeirra, t.d. í samvinnu við Rauða krossinn, UNICEF og Barnaheill. Fyrir rúmum áratug voru um 67 þúsund börn sameinuð fjölskyldum sínum í Rúanda.
Til baka
24. Hvaða ráðum er beitt gagnvart laumufarþegum og fólki sem er bjargað á hafi úti?
Skipstjórum ber samkvæmt alþjóðalögum skylda til að bjarga fólki úr sjávarháska. Fyrir kemur að fólk í sjávarháska er að leita hælis, eins og t.d. víetnömsku bátaflóttamennirnir. Laumufarþegar geta einnig ætlað sér að leita hælis. Þegar fólki er bjargað úr sjávarháska á að setja það í land í næstu höfn og leyfa því að koma inn í landið, a.m.k. tímabundið þangað til það kemst til annars lands. Nokkur ríki, þar sem skip eru skráð, hafa ákveðið að taka á móti fólki sem er bjargað á hafi úti. Ekki hefur verið gerður bindandi alþjóðasamningur um laumufarþega sem leita hælis og er mjög mismunandi hvernig einstök ríki meðhöndla þá. Flóttamannastofnunin mælir með að laumufarþegar fái að fara í land í næstu höfn, ef mögulegt er, og að yfirvöld þar fjalli um umsóknir þeirra um hæli. Ef laumufarþega er bannað að fara í land í næstu höfn og hann er í lífshættu ef hann fer síðan í land næst, jafngildir bannið því að hann sé sendur nauðugur til baka til lands þar sem hann óttast að verða fyrir ofsóknum (refoulement). Í tilvikum sem þessum reynir starfsfólk Flóttamannastofnunarinnar að eiga viðtal við hann um borð í skipinu og ef viðkomandi er talinn flóttamaður, aðstoðar stofnunin hann við að finna varanlega lausn á vandanum, oftast með því að honum er gert kleyft að komast til þriðja lands sem hefur samþykkt kvóta fyrir flóttamenn.
Til baka
25. Hvað gerir Flóttamannastofnunin til að koma í veg fyrir að fólk sé án ríkisfangs?
Rétturinn til ríkisfangs er almennt viðurkenndur í alþjóðarétti og ýmis réttindi fylgja ríkisborgararétti. Þó eru líkast til milljónir manna sem eru án ríkisfangs, sérstaklega í þeim löndum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum. Þetta hefur einkum og sér í lagi vanda í för með sér fyrir börn sem eiga foreldra sem eiga ríkisfang í sitt hvoru landinu. Einnig geta börn orðið ríkisfangslaus ef þau eru fædd í öðru landi en foreldrar þeirra vegna þess að þau fá ekki endilega ríkisfang í því landi þar sem þau fæddust. Um þetta er fjallað í ýmsum alþjóðlegum samningum og yfirlýsingum, t.d. í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, í samningnum um réttarstöðu ríkisfangslausra manna frá árinu 1954 og í samningi um að draga úr ríkisfangsleysi sem er frá árinu 1961. Í þessum samningum kemur fram að ekki má neita neinum um ríkisfang vegna kynþáttar hans, þjóðflokks, trúarbragða eða stjórnmálaskoðana. Í samningnum frá 1961 er einnig greint frá ráðstöfunum sem má beita til að koma í veg fyrir að fólk sé án ríkisfangs þegar það þarf að yfirgefa ákveðið landsvæði. Í samningnum eru reglur um hvernig eigi að veita börnum ríkisborgararétt sem fædd eru í landi þar sem þau yrðu annars án ríkisfangs. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur falið Flóttamannastofnuninni að fylgjast með að farið sé eftir þessum samningi.
Til baka
|
 |
|
